Άρθρο του Πρωτ. Ευαγγέλου Παχυγιαννάκη

 

Το δέντρο της ελιάς και το λάδι έχουν για τον άνθρωπο της Εκκλησίας, πέρα από την καθημερινή διατροφική σημασία, μια σειρά από συμβολικές σημασίες. Για τους χριστιανούς συμβολίζει την πίστη και την πνευματική καρποφορία, την ειρηνική διαβίωση και πλούσια ευλογία του Θεού στη ζωή των ανθρώπων. Το κατάλευκο περιστέρι που μεταφέρει με το ράμφος του ένα κλαδί ελιάς, από την εποχή του Νώε, είναι το σύμβολο της ειρήνης, της συμφιλίωσης και της ελπίδας.

 

Το δέντρο της ελιάς συναντάμε στο Όρος των Ελαιών και στον κήπο της Γεθσημανής, εκεί όπου διαδραματίσθηκαν τα μεγάλα γεγονότα του θείου δράματος (Ματθ.26. 30-38).

Η καρποφορία της ελιάς συμβολίζει τις πλούσιες ευλογίες του Θεού στη ζωή των πιστών Ο ψαλμωδός μιλάει για τον άνθρωπο που στηρίζει την ελπίδα του στα πλούτη του και οικοδομάει τη δύναμή του πάνω στη ματαιότητα, αντίθετα προς τον πιστό που είναι σαν ελιά αειθαλής και γεμάτη καρπόν, και στηρίζει την ελπίδα του όχι στον πλούτο και την ανθρώπινη επιρροή, αλλά στο έλεος του Θεού (Ψαλμ. 51.10-11).

elies ekk

 

Η πολύκαρπη ελιά συμβολίζει, ειδικότερα τη χριστιανική μητέρα που με τους καρπούς της αγάπης της, τα παιδιά της, πλουτίζει το σπιτικό της. Διαβάζομε στον Ψαλμό 127.3, για τον ευτυχισμένο άνδρα που έχει πιστή γυναίκα: «Η γυναίκα σου θα είναι σαν κληματαριά γεμάτη καρπούς που θα στολίζει το σπίτι σου με φιλεργία και νοικοκυροσύνη και τα παιδιά σου θα κάθονται γύρω από το τραπέζι ως νεόφυτα ελαιών - σαν νεοφυτευμένα δηλαδή ελαιόδενδρα αειθαλή και εύκαρπα».

 

Ο απόστολος Παύλος κάνει και μία άλλη συμβολική χρήση της ελιάς. Παρομοιάζει τον άπιστο άνθρωπο με άγρια ελιά «αγριέλαιον» και την Εκκλησία «καλλιέλαιον», κήπο γεμάτο με ήμερα καρπερά ελαιόδεντρα. Όμως, τα άγρια κλαδιά, οι άνθρωποι δηλαδή που θα εμβολιαστούν στην Εκκλησία αποκτούν και αυτοί τις ιδιότητες του ήμερου δένδρου (Ρωμ. 11.16-24).

 

Συμβολική, επίσης, σημασία έχει και το προϊόν της ελιάς: το λάδι. Το λάδι, στην Αγία Γραφή είναι σύμβολο χαράς, γιατί ο άνθρωπος που αλείφει το πρόσωπό του με λάδι, λάμπει: «τοῦ ἱλαρῦναι πρόσωπον ἐν ἐλαίῳ καὶ ἄρτος καρδίαν ἀνθρώπου στηρίζει», θα πει ο Ψαλμωδός (Ψαλμ. 103.15). Είναι επίσης σύμβολο φιλοξενίας και της τιμής. Στον Ψαλμ. 22.5, ο φιλοξενών, που στην περίπτωσή μας είναι ο Κύριος θα ετοιμάσει πλούσιο τραπέζι για τους καλεσμένους Του και ο καλεσμένος γεμάτος ευχαρίστηση θα πει: «ἡτοίμασας ἐνώπιόν μου τράπεζαν ἐξ ἐναντίας τῶν θλιβόντων με∙ ἐλίπανας ἐν ἐλαίῳ τὴν κεφαλὴ μου, καὶ τὸ ποτήριόν σου μεθύσκον με ὡσεί κράτιστον». Και ο Κύριος επετίμησε τον Σίμωνα που τον κάλεσε σε δείπνο λέγοντάς του: «βλέπεις αυτή τη γυναίκα; ήλθα στο σπίτι σου και τα πόδια δεν μου τα έπλυνες, αυτή όμως – και έδειξε την πόρνη – τα έπλυνε με τα δάκρυά της και τα σκούπισε με τα μαλλιά της…εσύ δεν μου άλειψες την κεφαλή ούτε με απλό λάδι αυτή δε μου άλειψε τα πόδια με πολύτιμο μύρο» (Λουκ. 7.46).

 

Το λάδι στην αρχαιότητα χρησιμοποιήθηκε για θεραπευτικούς σκοπούς, ενώ ακόμα και σήμερα το λάδι αποτελεί τη βάση για την παρασκευή θεραπευτικών αλοιφών.

Στην Εκκλησία μας το λάδι συμβολίζει τη χάρη του Αγίου Πνεύματος, ιδίως στο Μυστήριο του Βαπτίσματος, με το οποίο ο άνθρωπος θεραπεύεται και εισέρχεται στην Εκκλησία αλειμμένος με το λάδι, όπως οι αγωνιστές στο στάδιο, έτοιμος για τον αγώνα της ζωής.

 

Με το μυστήριο του Βαπτίσματος συνδέεται άμεσα και το Μυστήριον του Χρίσματος. Το Χρίσμα γίνεται με το Άγιο Μύρον. Το Άγιο Μύρον ξεκίνησε να παρασκευάζεται τον 2ο μ.Χ. αιώνα, όταν ο Χριστιανισμός επεκτάθηκε πολύ γεωγραφικά, προκειμένου να μπορεί να τελείται το μυστήριο του Χρίσματος σε απομακρυσμένες περιοχές, όπου δεν μπορούσαν να πάνε οι Απόστολοι, οι οποίοι έχοντας την επιφοίτηση του Αγίου Πνεύματος ήταν και οι μόνοι που μπορούσαν να τελέσουν το μυστήριο. Ως τον 8ο αιώνα, το δικαίωμα παρασκευής Αγίου Μύρου είχαν όλοι οι Επίσκοποι. Σταδιακά, το δικαίωμα αυτό περιορίστηκε στους Πατριάρχες και κατόπιν μόνο στον Οικουμενικό Πατριάρχη, για λόγους διοικητικής τάξεως και ενότητος των Εκκλησιών.

 

               Ο καλός Σαμαρείτης πρόσφερε τις πρώτες βοήθειες στον «ἐμπεσόντα εἰς τοὺς ληστάς», αλείφοντας τις πληγές του με λάδι (Λουκ. 10. 30-37). Το λάδι αφού ευλογηθεί από τον ιερέα, με τη χάρη του Αγίου Πνεύματος έχομε το μυστήριο του ιερού Ευχελαίου, που χρησιμοποιείται για να αλειφθούν οι πιστοί «εἰς ἴασιν ψυχῆς τε καὶ σώματος». Γι’ αυτό άλλωστε θεσπίστηκε το μυστήριο αυτό, κατά την προτροπή του αγίου Ιακώβου του Αδελφοθέου: «ἀσθενεῖ τις ἐν ὑμῖν; προσκαλεσάσθω τοὺς πρεσβυτέρους τῆς ἐκκλησίας καὶ προσευξάσθωσαν ἐπ’ αὐτὸν ἀλείψαντες αὐτὸν ἐλαίῳ ἐν τῷ ὀνόματι Κυρίου∙ καὶ ἡ εὐχὴ τῆς πίστεως σώσει τὸν κάμνοντα καὶ ἐγερεῖ αὐτὸν ὁ Κύριος∙ κἄν ἁμαρτίας ἦ πεποιηκὼς , ἀφεθήσεται αὐτῷ» (Ιακ.5.15,15). Επίσης, οι πιστοί αλείφονται με έλαιον απὸ την κανδήλα του εορταζομένου Αγίου, σύμφωνα με την ἔνδειξη του Τυπικού: «καὶ δίδοται ἔλαιον τοῖς ἀδελφοῖς», με τη διαφορά ότι με το Ευχέλαιο ο ιερεύς αλείφει τους πιστούς στο μέτωπο και στα χέρια, ενώ με το λάδι της κανδήλας μόνο στο μέτωπο.