Απόψεις νέων ερευνητών του Ιδρύματος

 

ΧΑΝΙΩΤΙΚΑ ΝΕΑ, 07-10-2019

Δυναμική επανεκκίνηση προς όφελος της γεωργικής καλλιέργειας επιχειρεί το Ινστιτούτο Υποτροπικών, Ελιάς και Αμπέλου. Το ίδρυμα που για δεκαετίες είχε στηρίξει την αγροτική παραγωγή της Κρήτης και όχι μόνο, είχε εγκλωβιστεί πριν ακόμα την έναρξη της κρίσης σε ένα “σπιράλ” προβλημάτων, καθώς το ερευνητικό προσωπικό δεν ανανεωνόταν και οι δραστηριότητές του κατά συνέπεια συρρικνώνονταν.

institoytoΜετά το 2016 προσλήφθηκαν για πρώτη φορά μετά από χρόνια νέοι ερευνητές, που από κοινού με τους πιο παλαιούς και έμπειρους έχουν δώσει μια ισχυρή ώθηση στο Ινστιτούτο με νέα προγράμματα και πρωτοποριακές έρευνες. Ένα μέρος της νέας αρχής του Ινστιτούτου παρουσιάζουμε μέσα από το σημερινό αφιέρωμα που θα συνεχιστεί και στο φύλλο της Τρίτης.

Φυτοπαθολογία

Το Εργαστήριο Φυτοπαθολογίας, με ερευνητές τους Νεκτάριο Καβρουλάκη και Μάνθο Μαθιουδάκη, ερευνά τις ασθένειες φυτών, δηλαδή τις καταπονήσεις που προκαλούνται από μικροοργανισμούς (μύκητες, βακτήρια, ιοί). Συγχρόνως ασχολείται με τις αλληλεπιδράσεις που αναπτύσσονται μελετώντας την ωφέλιμη δράση που μπορεί να έχουν κάποιοι μικροοργανισμοί στην προσπάθεια να ξεπεραστούν ασθένειες ή αβιοτικές καταπονήσεις όπως η ξηρασία.


Το Εργαστήριο ασχολείται ακόμα με το «μικροβίωμα», δηλαδή την αποτύπωση της μικροβιακής κατάστασης των φυτών, ενώ στο πλαίσιο των ερευνητικών προγραμμάτων που αναπτύσσει θα ξεκινήσει ένα πρόγραμμα με την Περιφέρεια Βορείου Αιγαίου προκειμένου να εκπονήσει μια επισκόπηση της φυτοπαθολογικής κατάστασης των ελαιώνων της περιοχής και για το παθογόνο βακτήριο της xylella. Συμμετέχει στο πρόγραμμα «Δρόμοι της Ελιάς» για την πιστοποίηση του πολλαπλασιαστικού υλικού της ελιάς και την αποτύπωση του μικροβιώματος στις ποικιλίες της, συμπράττει σ’ ένα πρόγραμμα της Περιφέρειας Κρήτης με αντικείμενο την ανθεκτικότητα που έχει αναπτυχθεί σε παθογόνα σε διάφορες καλλιέργειες κηπευτικών και συνεργάζεται με το Πολυτεχνείο Κρήτης με αντικείμενο τη χρησιμοποίηση νανοσωματιδίων στην φυτοπροστασία.


Το Εργαστήριο είναι επίσης επίσημος φορέας για την ανάλυση του ιού της “τριστέτσας” των εσπεριδοειδών και συμμετέχει στο σχετικό πρόγραμμα του Υπουργείου που έχει «τρέχει» μαζί με το Μπενάκειο Φυτοπαθολογικό Ινστιτούτο.
Στο πλαίσιο αυτό το Ινστιτούτο μελετά και τις δυνατότητες που δίνουν νέα υποκείμενα προκειμένου να αξιοποιηθούν σε περίπτωση νέας αναδιάρθρωσης των καλλιεργειών.

Υποτροπικά φυτά

Το Εργαστήριο Υποτροπικών Φυτών ασχολείται με την εφαρμοσμένη έρευνα στις καλλιέργειες αβοκάντο, μάνγκο, λίτσι, μακαντάμια, πεκάν κ.ά. Η ερευνήτρια του Εργαστηρίου Θηρεσία – Τερέζα Τζατζάνη αναζητά τρόπους να βοηθήσει τους παραγωγούς να καλλιεργήσουν αυτά τα φυτά με επιτυχία μέσα από πρωτόκολλα πολλαπλασιασμού, αναπαραγωγής και καλλιέργειας, την αντιμετώπιση εχθρών και ασθενειών, την παροχή οδηγιών λίπανσης κ.α. «Η καλλιέργεια αβοκάντο είναι εγκατεστημένη πάνω από 30 χρόνια στα Χανιά όμως η έρευνα έχει μείνει λίγο πίσω», εξήγησε η κα Τζατζάνη και πρόσθεσε ότι στο πλαίσιο αυτό το Εργαστήριο βρίσκεται σε συνεργασία και επικοινωνία με νέους κυρίως παραγωγούς που θέλουν να κάνουν μια σωστή εγκατάσταση.


«Δυστυχώς υπάρχει πολύς κόσμος που αδιαφορεί για βασικά στοιχεία και αγοράζει αλόγιστα πολλαπλασιαστικό υλικό χωρίς να ξέρει τι ποικιλίες είναι και χωρίς να είναι πιστοποιημένο», ανέφερε η κα Τζατζάνη και συμπλήρωσε ότι στο πλαίσιο των δραστηριοτήτων του Εργαστηρίου γίνεται κυρίως εφαρμοσμένη έρευνα, ωστόσο, σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Αγροτικής Οικονομίας γίνονται και στοχευμένες παρεμβάσεις σε περιπτώσεις που χρειάζεται μια πιο επισταμένη έρευνα. Παράλληλα, το Εργαστήριο παρέχει συμβουλευτική υποστήριξη σε αγρότες, ενώ προσφέρει επίσης τον έλεγχο της ξηράς ουσίας που σύμφωνα με τον νόμο είναι το όριο με βάση το οποίο ένας παραγωγός μπορεί να συγκομίσει ή όχι.

Εσπεριδοειδή

Το Εργαστήριο Εσπεριδοειδών λειτουργεί από όταν ιδρύθηκε το Ινστιτούτο και είναι το μοναδικό εργαστήριο που υπάρχει στον «ΕΛΓΟ – Δήμητρα» με αυτή την ειδικότητα στην Ελλάδα. Στις αρμοδιότητές του, όπως εξήγησε ο ερευνητής Βασίλειος Ζιώγας, πέρα από τα ερευνητικά καθήκοντα που αφορούν τις νέες ποικιλίες, την εισαγωγή, την περιγραφή, την αξιολόγηση κ.λπ. για πορτοκάλια, μανταρίνια, γκρέιπ φρουτ, κίτρα κ.ά., είναι ακόμα η διατήρηση της εθνικής συλλογής του εσπεριδοειδών. Επιπλέον, εξειδικεύεται στις χημικές αναλύσεις όσον αφορά την ποιότητα των καρπών, τα ποιοτικά χαρακτηριστικά τους ενώ στο μέλλον πρόκειται να μελετήσει σε κυτταρικό επίπεδο τις ανθεκτικότητες όλων των ποικιλιών.


Ειδικότερα για το θέμα της αναδιάρθρωσης το Εργαστήριο βρίσκεται σε επαφές με το εξωτερικό αλλά και την περιοχή του Άργους προκειμένου να έρθουν νέες ποικιλίες και υποκείμενα ανθεκτικά στην τριστέτσα και να μελετηθεί η συνδυαστικότητά τους με τις εμπορικές ποικιλίες, ώστε να διατηρηθεί η υψηλή ποιότητα των προϊόντων.
«Στο θέμα της αναδιάρθρωσης φαίνεται να παίζουν σημαντικό ρόλο τα γκρέιπ φρουτ και τα λεμόνια», ανέφερε ο κ. Ζιώγας και σημείωσε ότι η εσπεριδοκαλλιέργεια επεκτείνεται τα τελευταία χρόνια στο Μεσολόγγι ενώ στα Χανιά φαίνεται να υποχωρεί η καλλιέργεια των ομφαλοφόρων και παρατηρείται ανοδική τάση το γκρέιπ φρουτ και το λεμόνι.

Υδατικών πόρων – αρδεύσεων και περιβαλλοντικής γεωπληροφορικής

Η διαχείριση του αρδευτικού νερού , οι τρόποι βέλτιστης αξιοποίησης του σε ακραίες συνθήκες (ξηρασίες, πλημμύρες κα.) αποτελούν τα βασικά αντικείμενα έρευνα του συγκεκριμένου εργαστηρίου όπως μας εξηγεί ο ερευνητής κ. Νεκτάριος Κουργιαλάς.


Το εργαστήριο βασίζεται πολύ στις νέες τεχνολογίες για την καλύτερη αποτύπωση του υδάτινου δυναμικού, ενώ χρησιμοποιεί μοντέλα προσομοίωσης (εργαστηριακές αναλύσεις , μαθηματικά μοντέλα) ώστε να κάνει και προβλέψεις το επόμενο διάστημα, λαμβάνοντας υπόψιν και τις ανθρωπογενείς παρεμβάσεις. Ανάμεσα στα προγράμματα που μετέχει το εργαστήριο είναι αυτό του Αgroclima water (σωστή διαχείριση του αρδευτικού νερού και αποδοτικότερη χρήση του) μέσω του οποίου μελετώνται οι άριστες πρακτικές για να βελτιωθεί η απόδοση του νερού στις καλλιέργειες. «Στα 3 χρόνια εφαρμογής του συγκεκριμένου προγράμματος δείχνουμε ότι με τις άριστες πρακτικές μπορούμε να εξοικονομήσουμε νερό ακόμα και 40% καταφέρνοντας παράλληλα να αυξήσουμε την παραγωγή και μάλιστα σε χρονιές όπως το 2018 που ήταν μια ξηρή χρονιά» λέει ο κ. Κουργιαλάς. Αναφορικά με το κατά πόσο αυτή η ερευνητική εργασία φτάνει στη συνέχεια στους αγρότες – δεν είναι ασυνήθιστο πολλά αποτελέσματα προγραμμάτων να μένουν στα…συρτάρια και να μην φτάνουν ποτέ στην παραγωγή – ο κ. Κουργιαλάς επισημαίνει πως «κάνουμε ότι μπορούμε ώστε η εργασία μας να φτάσει στον παραγωγό και έχουμε αναπτύξει συνεργασία με φορείς ώστε να δούμε στην πράξη τα αποτελέσματα της έρευνας. πχ. Έχουμε συνεργαστεί με τον ΤΟΕΒ Φουρνέ για την αντικατάσταση του δικτύου του. Ανάλογη συνεργασία έχουμε με τον ΟΑΚ, ενώ με την Περιφέρεια συνεργαζόμαστε στα αρδευτικά δελτία για τις βασικές γεωργικές περιοχές της Κρήτης και τις πραγματικές ανάγκες σε νερό των καλλιεργειών. Επίσης έχουμε πάρει ένα πρόγραμμα μαζί με το ΙΤΕ, το Πολυτεχνείο Κρήτης και το Μεσογειακό Πανεπιστήμιο για τη δημιουργία μιας πλατφόρμας όπου θα μπορεί ο παραγωγός ελεύθερα να βρίσκει τα αγροτεμάχια του, θα τα “κλικάρει” και θα μπορεί να λαμβάνει on line συμβουλές άρδευσης για το συγκεκριμένο χωράφι και την καλλιέργεια του».

Τεχνολογίας Ελαιολάδου – Τροφίμων

«Το εργαστήριο μας είναι από τα πιο σύγχρονα αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα, με τον πιο εξειδικευμένο εξοπλισμό και είναι διαπιστευμένο με το ISO 17025, παρέχοντας αξιοπιστία και ποιότητα» σημειώνει ο ερευνητής κ.Γεώργιος Καλαντζάκης του εργαστηρίου τεχνολογίας ελαιολάδου. Οι επιστήμονες του είναι σε θέση να εντοπίζουν τα ποιοτικά χαρακτηριστικά του ελαιολάδου, την ασφάλεια (υπολείμματα) αλλά και την γνησιότητα του. Στο εργαστήριο απευθύνονται κυρίως τυποποιητές αλλα και παραγωγοί ζητώντας αναλύσεις οξύτητας, φαινολικών συστατικών, στερόλων, ελαιοπεριεκτικότητας του καρπού και άλλες αναλύσεις. Επίσης παρέχονται υπηρεσίες οργανοληπτικής αξιολόγησης από μια ομάδα πιστοποιημένων και διαπιστευμένων δοκιμαστών που αξιολογεί το άρωμα, τη γεύση και άλλα χαρακτηριστικά του ελαιόλαδου.


«Το εργαστήριο ελαιολάδου, με τη νέα του μορφή, ξεκίνησε να λειτουργεί το 2014 και πήρε τη διαπίστευση του το 2015. Διαθέτει πειραματικό ελαιουργείο στο οποίο μπορεί να γίνει εξαγωγή ελαιολάδου σε ελεγχόμενες συνθήκες. Έρχονται εταιρείες που μας φέρνουν το καρπό για να κάνουμε εξαγωγή του λαδιού καθώς οι συνθήκες εξαγωγής είναι πλήρως ελεγχόμενες πχ. Πριν από μερικά χρόνια όταν ερευνούσαν αν οι ελιές στην Ηλεία είχαν διοξίνες μετά τις καταστρεπτικές πυρκαγιές που είχαν πλήξει την περιοχή μας έστελναν καρπό για να βγάλουμε λάδι και να ανιχνεύσουμε αν υπάρχουν διοξίνες σε αυτό» λέει η ερευνήτρια κ. Ελένη Μπαρμποπούλου.


Υδροπονίας και αρωματικών φυτών

Εξειδίκευση στην υδροπονία αλλά και στην ανάπτυξη των αρωματικών φυτών έχει το εργαστήριο υδροπονίας και αρωματικών φυτών του Ινστιτούτου. Παρότι πριν από μερικά χρόνια η υδροπονία παρουσιάζονταν ως ένας ανερχόμενος τρόπος καλλιέργειας καθώς απαιτεί λιγότερο νερό και λιγότερη λίπανση τουλάχιστον στην Κρήτη δεν έχει αναπτυχθεί όπως θα αναμένονταν. «Δοκίμασαν μερικοί παραγωγοί την υδροπονία χωρίς να τη γνωρίζουν, απέτυχαν και έγιναν παράδειγμα προς αποφυγή για τους υπόλοιπους. Εμείς ως εργαστήριο μπορούμε να παρέχουμε τεχνική υποστήριξη, να κάνουμε κάποιες αναλύσεις, να σχεδιάσουμε το υδροπονικό σύστημα» λέει ο ερευνητής κ. Κ. Τζεράκης, συμπληρώνοντας πως το «το κλειστό σύστημα υδροπονίας έχει περισσότερα πλεονεκτήματα , ωστόσο οι παραγωγοί χρησιμοποιούν το ανοικτό επειδή είναι πιο απλό στην κατασκευή του ενώ και οι εταιρείες σπρώχνουν τους παραγωγούς σε τέτοιου είδους συστήματα γιατί τις συμφέρει περισσότερο. Ωστόσο για τον παραγωγό το ανοικτό σύστημα έχει μεγαλύτερο κόστος».


Το εργαστήριο ειδικεύεται και στα αρωματικά φυτά, ένα τομέα με τεράστιες δυνατότητες στην Κρήτη. “Αυτή τη στιγμή έχουμε σε εξέλιξη ένα πρόγραμμα ώστε να μπορούμε να δώσουμε πολλαπλασιαστικό υλικό στους παραγωγούς γιατί υπάρχει πρόβλημα. Δεν βρίσκουν πολλαπλασιαστικό υλικό πχ. αντί για μαλοτίρα φυτεύουν σιδερίτη, παρεμφερή φυτό, αλλά όχι μαλοτίρα που είναι ενδημικό φυτό της Κρήτης ή στη ρίγανη δεν φυτεύουν ντόπια ρίγανη αλλά εισαγόμενη. Με το συγκεκριμένο πρόγραμμα έχουμε αναλάβει τη ρίγανη, το ΜΑΙΧ της μαλοτίρα και τη ματζουράνα και το Μεσογειακό Πανεπιστήμιο το δίκταμο, το φασκόμηλο κ.α. Το πρόγραμμα σχεδόν ολοκληρώνεται και έχουμε κάνει μια φυτεία ρίγανης ώστε να δώσουμε σε παραγωγούς και φυτώρια. Πρέπει να καταλάβουν οι παραγωγοί μπορούμε να ανταγωνιστούμε άλλες περιοχές που μπορούν να παράγουν ρίγανη σε μεγάλες ποσότητες και σε χαμηλότερες τιμές. Πρέπει να επιμείνουμε στην ποιότητα και στην παραγωγή ρίγανης με πλούσια αιθέρια έλαια» καταλήγει ο κ. Τζεράκης.